Người đại diện theo pháp luật thường là người ký hợp đồng, thực hiện giao dịch và thay mặt doanh nghiệp làm việc với cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, chức danh này không đồng nghĩa với quyền quyết định tùy ý hoặc được miễn trách nhiệm khi gây thiệt hại. Luật Doanh nghiệp đặt ra các nghĩa vụ quản lý và cơ chế trách nhiệm cá nhân khi người đại diện vi phạm.
1. Người đại diện theo pháp luật có vị trí và trách nhiệm gì?
Theo Luật Doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện quyền, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện doanh nghiệp với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và thực hiện quyền, nghĩa vụ khác theo quy định pháp luật.
Doanh nghiệp có thể có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật tùy loại hình và điều lệ. Điều lệ cần phân định cụ thể quyền, nghĩa vụ của từng người; nếu việc phân chia không rõ, cần lưu ý cơ chế trách nhiệm theo Luật Doanh nghiệp và quy định liên quan.

2. Nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng và trung thành
Điều 13 Luật Doanh nghiệp quy định người đại diện theo pháp luật phải thực hiện quyền và nghĩa vụ được giao một cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp; trung thành với lợi ích của doanh nghiệp; không lạm dụng địa vị, chức vụ hoặc sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh, tài sản khác của doanh nghiệp để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác.
Người đại diện còn phải thông báo kịp thời, đầy đủ, chính xác cho doanh nghiệp về doanh nghiệp mà mình hoặc người có liên quan làm chủ hoặc có cổ phần, phần vốn góp theo quy định. Nghĩa vụ này nhằm hạn chế xung đột lợi ích và bảo đảm doanh nghiệp có đủ thông tin để kiểm soát giao dịch liên quan.
3. Trách nhiệm cá nhân khi vi phạm nghĩa vụ
Khoản 2 Điều 13 xác định người đại diện theo pháp luật chịu trách nhiệm cá nhân theo quy định pháp luật đối với thiệt hại cho doanh nghiệp do vi phạm các nghĩa vụ tại khoản 1. Do đó, nếu người đại diện cố ý sử dụng tài sản doanh nghiệp cho lợi ích riêng, che giấu xung đột lợi ích hoặc thực hiện quyền hạn thiếu trung thực, gây thiệt hại, doanh nghiệp có thể xem xét yêu cầu bồi thường khi có đủ căn cứ.
Để xác định trách nhiệm, cần làm rõ hành vi vi phạm nghĩa vụ, thiệt hại thực tế, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại, cũng như lỗi và căn cứ trách nhiệm tương ứng. Không phải mọi quyết định kinh doanh thua lỗ đều tự động làm phát sinh trách nhiệm cá nhân; cần phân biệt rủi ro kinh doanh được chấp nhận với hành vi vi phạm nghĩa vụ pháp lý.
4. Những tình huống rủi ro thường gặp
- Ký hợp đồng với doanh nghiệp do bản thân hoặc người thân có lợi ích nhưng không công khai, không tuân thủ cơ chế phê duyệt giao dịch có liên quan.
- Tự ý sử dụng tiền, tài sản, dữ liệu hoặc cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp cho mục đích cá nhân.
- Ký kết giao dịch vượt quá phạm vi thẩm quyền nội bộ, trái điều lệ hoặc không tuân thủ nghị quyết/quyết định hợp lệ của cơ quan quản lý doanh nghiệp.
- Không cung cấp, cung cấp sai hoặc chậm cung cấp thông tin về lợi ích liên quan, gây thiệt hại hoặc làm doanh nghiệp mất cơ hội kinh doanh.
5. Doanh nghiệp nên thiết lập cơ chế phòng ngừa như thế nào?
Doanh nghiệp nên quy định rõ phạm vi đại diện, hạn mức ký kết, quy trình phê duyệt giao dịch lớn, giao dịch với người có liên quan và chế độ báo cáo. Điều lệ, quy chế tài chính, quy chế quản trị và quyết định phân quyền cần thống nhất với nhau.
Đối với giao dịch có xung đột lợi ích, cần xác định đúng cơ quan có thẩm quyền chấp thuận theo loại hình doanh nghiệp và quy định pháp luật tương ứng; lưu lại hồ sơ biểu quyết, tài liệu công khai lợi ích và căn cứ xác định giá giao dịch. Việc lưu trữ hồ sơ giúp bảo vệ cả doanh nghiệp lẫn người quản lý khi phát sinh tranh chấp.
6. Cập nhật pháp luật cần lưu ý
Luật số 76/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Khi đăng bài, cần sử dụng nội dung Luật Doanh nghiệp đã được sửa đổi, không trích dẫn nguyên trạng các bản luật cũ chưa cập nhật. Quy định về trách nhiệm người đại diện tại Điều 13 cần được đọc trong tổng thể luật hiện hành và điều lệ của từng doanh nghiệp.
7. Kết luận
Người đại diện theo pháp luật có quyền đại diện doanh nghiệp nhưng đồng thời chịu nghĩa vụ quản lý và trách nhiệm cá nhân khi vi phạm nghĩa vụ gây thiệt hại. Việc phân quyền rõ ràng, kiểm soát giao dịch liên quan và lưu trữ đầy đủ hồ sơ quản trị là giải pháp quan trọng để hạn chế tranh chấp.